انواع شاخص های بازار و تعاریف آنها

برای فهم معنی شاخص بورس و آشنایی با کاربرد آن ، ابتدا بهتر است است با مفهومی به نام «بورس» آشنا شده باشید. بورس در واقع به بازاری گفته می‌شود که اوراق بهادار و سهام در آن خرید و فروش می‌شود. تا پیش از ورود تکنولوژی در بازار بورس، سهام شرکت‌ها به صورت اوراق بهادار به سهامداران داده می‌شد و این اوراق به ازای پول، میان خریداران و فروشندگان دست به دست می شد. در حال حاضر اوراق بهادار شکل کاغذی خود را از دست داده‌اند و تقریباً تمامی مبادله‌ها به صورت الکترونیکی و آنلاین انجام می‌شوند. در این بازار الکترونیکی شاخص‌های متعددی وجود دارند که وضعیت بازار را از جهات مختلف مورد بررسی قرار می‌دهند و رشد و نزول قیمت سهام بخش‌های مختلف را به اطلاع سهامداران می‌رسانند.
شاخص (Index)  یک معیار آماری می باشد که تغییرات در یک اقتصاد یا بازار بورس را نمایش می دهد. در مورد بازارهای مالی، شاخص یک سبد فرضی از کلیه سهامی است که در آن بازار خرید و فروش می‌شود و میانگین تغییرات قیمت همه سهام را نشان می‌دهد.

روش اندازه‌گیری هر شاخـص، منحصر به خودش است، پس برای مقایسه دو شاخـص مختلف بهتر است درصد تغییرات شاخـص‌ها را نسبت به‌روز یا ماه قبل باهم مقایسه کرد، نه مقدار حال حضر شاخص را.
از شاخـص کل و سایر شاخـص‌های بورس اوراق بهادار تهران می‌توان برای مقایسه عملکرد سهام و صندوق‌های سرمایه‌گذاری استفاده کرد.
به بیان ساده تر کلمه شاخص  عددی است که با استفاده از آن می‌توان تغییرات ایجاد شده در یک یا چند متغیر را طی یک بازه زمانی خاص مشاهده کرد.
در بورس اوراق بهادار تهران شاخص های متفاوتی وجود دارد که سهامداران از آن ها برای سرمایه گذاری و خرید و فروش سهام استفاده می‌کنند. انواع شاخص در بورس اوراق بهادار تهران را می توانید در تصویر زیر مشاهده کنید.

انواع شاخص بازارسرمایه

شاخص کل قیمت

شاخص کل قیمت نشان‌دهنده سطح عمومی قیمت تمام سهام موجود در بازار بورس است.از آنجایی که شاخص یک عدد است و واحد اندازه‌گیری خاصی برای آن تعریف نشده است به منظور اینکه قابلیت تحلیل پیدا کند به این صورت عمل می‌شود. یک سال مشخص را به عنوان سال پایه انتخاب کرده  و تمامی ارقام شرکت‌ها در آن سال را به عنوان ارقام مبنا در سال پایه تعریف می‌کنند. پس از آن تغییرات قیمتی سهام در سال‌های بعد را نسبت به آن سال می‌سنجند و از این طریق رشد یا نزول شاخص اتفاق می‌افتد.

نکاتی مهم در رابطه با شاخص کل قیمت:

در این شاخص زمانی که شرکت‌ها از محل آورده های نقدی و مطالبات سهامداران افزایش سرمایه می‌دهند و یا تعداد شرکت‌ها کاهش و یا افزایش می یابد ، تعدیل می‌ شود که به دلیل پیچیدگی محاسبات از تشریح شیوه آن خودداری می کنند.
زمانی که یک سهم به دلایل مختلفی مانند شفاف‌سازی؛ برگزاری مجمع عمومی عادی و یا به طور فوق‌العاده بسته می‌شود قیمت پایانی آخرین روز معاملاتی به عنوان مبنای قیمتی آن سهم در شاخص منظور می شود.
از آنجایی که شاخص کل از تعداد سهام شرکت‌های مختلف تاثیر پذیر می باشد، بنابراین شرکت‌های بزرگ‌تر موجب تغییرات بزرگ‌تر شاخص بورس می‌ شوند نباید به طور صرف تغییرات این شاخص را مبنا قرار داد و برای تحلیل و ارزیابی وضعیت کلی بازار باید از سایر شاخص‌ها نیز کمک گرفت. یکی از اتفاقات رایج در بازار این هست که کلیت بازار نزولی است اما چون سه تا ۵ سهم بزرگ بازار صعود سنگین داشته‌اند شاخص کل رشد قابل‌توجهی را ثبت می‌کند.

شاخص قیمت و بازده نقدی (TEDPIX)

اگر شاخص قیمت‌ها ۱ درصد رشد کند، یعنی میانگین قیمت‌های هر برگه سهم به طور میانگین ۱ درصد افزایش داشته است. برای کسانی که می‌خواهند از خرید و فروش سهم در کوتاه‌ مدت دریافت سود کنند ، شاخص قیمت‌ها از شاخص کل مهم‌تر است.
در واقع شاخص قیمت و بازده نقدی ،همان شاخصی است که در رسانه‌ها از آن به‌عنوان شاخص کل بورس تهران صحبت می‌شود.
یکی از پرکاربردترین شاخص‌ها شاخص کل در بین فعالان بازار و سرمایه‌گذاران می باشد این شاخص بیانگر سطح عمومی قیمت و سود سهام شرکت‌های پذیرفته شده در بورس است.

شاخص بازده نقدی TEDIX

تغییرات شاخص بازده نقدی، میانگین بازده ناشی از پرداخت سود نقدی شرکت‌های بورسی به سهامداران را نشان می‌دهد بدین صورت  وقتی شاخص سود نقدی رو به کاهش است، شرکت‌ها به‌طور میانگین سود کمتری را به‌صورت نقد بین سهامدارانشان تقسیم می‌کنند.

شاخص صنعت و شاخص مالی:

پیش از شروع  و ادامه مطلب در خصوص این دو شاخص لازم به توضیح می باشد که شرکت‌ها را بر اساس ماهیت فعالیتشان می‌توان دسته بندی کرد. شرکت‌های تولیدی و خدماتی دو دسته اصلی شرکت‌های بورسی را شامل می‌شوند. بیش از ۶۰ درصد شرکت‌های فعال در بورس را شرکت‌های تولیدی تشکیل می‌دهند. هم‌چنین مشاوره مالی و شرکت‌های تأمین سرمایه جزو خدمات مالی محسوب می‌شوند. شرکت‌های حاضر در دسته اول را در زمره شاخص صنعت و شرکت‌های حاضر در حوزه دوم را در شاخص مالی تقسیم‌بندی می‌کنند. برای مثال شرکت پتروشیمی زاگرس و پتروشیمی فن‌آوران که به تولید متانول اشتغال دارند در شاخص صنعت و شرکت تأمین سرمایه نوین و تأمین سرمایه لوتوس پارسیان در شاخص مالی تقسیم‌بندی می‌گردند.

شاخص سهام آزاد شناور (TEFIX)

به صورت کلی سهام شرکت‌های بورسی را سهامداران حقیقی و حقوقی خرید و فروش می‌کنند و معمولاً سهامداران حقوقی مالکان پرنفوذی تری در شرکت‌های بورسی به شمار می‌آیند و در صورت خریداری سهام شرکت‌های بورسی، درصد بالایی از سهام شرکت را تصاحب می‌کنند. با توجه به این موضوع، به میزان سهامی که معمولاً در شرکت‌های بورسی در اختیار سهامداران حقیقی قرار می گیرد و مرتباً در بازار خریدوفروش می‌شود، سهام شناور آزاد گفته می‌شود.هرچقدر میزان درصد سهام شناور آزاد یک شرکت بیشتر باشد، برای سرمایه‌گذاران حقیقی، این شرکت بورسی جذابیت بیشتری دارد. با توجه به این موضوع، شاخص آزاد شناور تغییرات قیمت آن بخش از سهام را می‌سنجد که توسط سهامداران حقیقی خریدوفروش می‌کند؛ این شاخص می‌توانند تصویر مناسبی از شرکت‌های بورسی در اختیار سهامداران قرار دهد.

شاخص بازار اول و دوم

بازار بورس اوراق بهادار تهران که معمولا در بین مردم به اختصار بورس نامیده می شود، در یک تقسیم بندی کلی، شرکت های ثبت شده درون خود را به دو دسته اصلی تقسیم کرده است. به زبان ساده تر مانند تیم های فوتبال که بنابر توانایی ها و کیفیت شان در لیگ بالاتری قرار می گیرند، شرکت هایی که سهامشان را در بورس عرضه کرده اند نیز بر مبنای سرمایه شان، مقدار سهم شناور، میزان نقدشوندگی و ویژگی هایی از این دست، در بازار اول یا بازار دوم قرار می گیرند.
این تقسیم بندی توسط سازمان بورس اوراق بهادار انجام می شود و فاکتور های مختلفی در شکل گیری تاثیر داد. به طور مثال فاکتور نقدشوندگی به این معناست که سهام یک شرکت تا چه اندازه راحت معامله می شود و امکان تبدیل آن به پول نقد بالاتر است. شرکت هایی که حجم معامله سهامشان از بقیه بالاتر است، نشان می دهند که سهامشان قابلیت بیشتری برای تبدیل شدن به پول نقد دارد. بنابراین در رده بندی سازمان بورس اوراق بهادار در جایگاه بهتری قرار می گیرند.
همانطور که بازار بورس اوراق بهادار به شکل کلی شاخص کل قیمت را با نماد TEPIX نشان می دهد و بر اساس آن وضعیت بازار برای سهامدارن مشخص  می شود، این شاخص برای بازارهای اول و دوم نیز به تفکیک اعلام می شود. از آنجا که اصولاً یک شاخص کلی به تنهایی نشان دهنده وضعیت بازار نخواهد بود و درک بهتر وضعیت بازار نیاز به قرار گیری شاخص های مختلف بازار بورس در کنار یکدیگر دارد، به این جهت  اعلام شاخص کل قیمت به تفکیک بازارها، ضروری به نظر می رسید.
سبد سرمایه گذاری سهامدارن از سهم های شرکت هایی که در بازارهای متفاوتی قرار دارند، تشکیل شده است. در نتیجه صعود یا سقوط شاخص کل قیمت به تنهایی نمی تواند تحلیل درستی را برای سرمایه گذاری باشد. در بورس اوراق بهادار مواقعی وجود دارد که شاخص قیمت دسته ای از سهم ها افت می کند در حالی که سهم های دیگر روند کاهشی ندارند و به دلیل وزن بیشتر شرکت هایی که سهامشان در حال سقوط است، شاخص کل منفی می شود.
شد که سرمایه گذاران چرا نیاز به شاخص های بازار اول و دوم دارند. حال باید دید این شاخص ها نشان دهنده چه چیزی هستند.
شاخص های بورس از جمله معیارهای نشان دهنده وضعیت است. شاخص به صورت عدد بیان می شود و بر اساس فرمول های خاصی که تعریف شده اند محاسبه می گردد. معمولاً شاخص های بورس های مختلف فرمول های متفاوتی دارند. قابل ذکر می باشد در یک بازار هم بعضی شاخص ها فرمول هایشان با یکدیگر فرق می کند.
به طور مثال شاخص کل را هم با در نظر گرفتن وزن سهام شرکت ها و هم بدون در نظر گرفتن این ویژگی محاسبه می کنند که به دومی شاخص کل هم وزن گفته می شود. فرمول محاسبه شاخص بازار اول و دوم نیز مانند فرمول شاخص کل قیمت (TEPIX) است؛ با این تفاوت که اعداد و ارقام مربوط به همه شرکت های ثبت شده در بازار در آن لحاظ نمی شود و تنها ارقام مرتبط با شرکت هایی که در هر کدام از این بازارها قرار دارند تأثیرگذار خواهد بود.
این شاخص قرار است توضیح دهد میانگین تغییرات قیمت به کدام سمت حرکت می کند . شاخص را معمولا باید بر حسب درصد بیان کرد و سهامداران نیز می بایست تغییرات را بر حسب درصد دنبال کنند. گاهی اوقات مشاهده می شود که تغییرات بر حسب تعداد واحد ریزش یا افزایش یافته بیان می شود.
به عنوان مثال اگر شاخص کل بورس در سه یا چهار سال گذشته صد هزار واحد باشد، در آن زمان، پنج هزار واحد ریزش شاخص، معادل 5 درصد محسوب می‌شود، در حالی که در حال حاضر اگر شاخص کل را یک میلیون و هشتصد هزار واحد در نظر بگیریم، پنج هزار واحد ریزش شاخص، کمتر از 3/0 درصد تغییر را به وجود می آورد؛ بنابراین همیشه در رصد تغییرات باید درصد تغییرات را مد نظر داشت و نه تعداد واحد را.

شاخص ۵۰ شرکت برتر

به منظور اینکه بدانید شاخص بورس چیست باید حتما از مفهوم شاخص ۵۰ شرکت برتر اطلاع داشته باشید. در پایان هر دور سه ماهه، لیستی از ۵۰ شرکت برتر در بازار بورس ایجاد می‌شود که سهام آن‌ها نسبت به سایر شرکت‌های عضو بازار بورس اوراق بهادار قابلیت نقدشوندگی بیشتری دارند.
میانگین ارزش سهام این شرکت‌ها را با «شاخص ۵۰ شرکت برتر» مشخص می‌کنند. شاخص آزاد شناور این شرکت‌ها بالا است و روزانه تعداد بسیار زیادی از سهام آن‌ها میان سهامداران معامله می‌شوند. سهام این شرکت‌ها همواره خریدار دارند و هر زمان که بخواهید می‌توانید سرمایه خود را به ازای بهترین قیمت خارج کنید.

شاخص ۳۰ شرکت بزرگ

  شاخص ۳۰ شرکت بزرگ نیز میانگین تغییرات قیمت سهام ۳۰ شرکت بزرگ بورس را نشان خواهد داد. معیار انتخاب این ۳۰ شرکت نیز بر مبناي اندازه شرکت است و اندازه شرکت‌ها نیز از ارزش روز بازار سهم مشخص می‌شود که ارزش روز بازار سهام از حاصل‌ضرب قیمت سهم در تعداد سهام منتشر شده شرکت به دست می‌آید. شاخص ۳۰ شرکت بزرگ تغییرات قیمت سهامی را نشان می‌دهد و اگرچه این شرکت‌های بورسی کم‌تر از ده درصد تعداد شرکت‌های بورسی را تشکیل می‌دهند ولي بیش از ۷۰ درصد ارزش بورس تهران را به خود اختصاص داده‌اند و تغییرات قیمت آن‌ها می‌تواند اثر بزرگی بر شاخص کل و بورس بگذارد. این شاخص هر سه ماه یک‌بار به‌روزرسانی می‌شود.

جمع بندی

اکنون شما به عنوان یک فرد فعال در بازار بورس می‌دانید که شاخص در بورس چیست و با انواع و کاربرد شاخص بورس آشنایی پیدا کرده‌اید. فعالان و سرمایه‌گذاران بازار بورس با توجه به تغییرات شاخص‌های مختلف اقدام خرید و فروش سهام شرکت‌های مختلف می‌کنند. این شاخص‌ها به سهامداران کمک می‌کند از آینده ارزش سهام خود مطلع شوند و سرمایه‌گذاری را به صورت منطقی انجام دهند. در واقع کاربرد شاخص بورس، در استفاده از آن به منظور ارزیابی و قیاس چند متغیر و پدیده است. با بررسی و مقایسه انواع شاخص بورس می‌توان به درستی فهمید که شاخص بورس چیست. قابل توضیح می باشد که آنچه در این میان اهمیت دارد، منفی یا مثبت بودن شاخص‌ها نیست، بلکه میزان و نحوه تغییرات است که اهمیت دارد.به عنوان مثال، ممکن است شاخص کل در هر صورت مثبت باشد، اما رقم آن نسبت به ماه‌های گذشته کاهش پیدا کرده باشد. همچنین ممکن است شاخص کل به دلیل کاهش ارزش سهام چند شرکت کاهش پیدا کند، اما شاخص صنعت با افزایش همراه بوده و سرمایه شما در منطقه امن قرار گرفته باشد. بنابراین بررسی رفتار شاخص‌های مختلف و مقایسه آن‌ها با یکدیگر می‌تواند پاسخ درست را برای شما ایجاد کند.

 

 

پست های مرتبط